+48 32 428 32 42 / +48 609-603-253

wtorek, 30 wrzesień 2014 09:24

Limit obrotu a konieczność stosowania kasy fiskalnej

Interpelacja nr 27593 do ministra finansów w sprawie konieczności zwiększenia kwoty obrotu uprawniającej do uzyskania zwolnienia z obowiązku prowadzenia ewidencji przy zastosowaniu kasy fiskalnej

Szanowny Panie Ministrze! Obecne przepisy prawa podatkowego co do zasady nakładają na podatników dokonujących sprzedaży na rzecz osób fizycznych „obowiązek prowadzenia ewidencji obrotu i kwot podatku należnego przy zastosowaniu kas rejestrujących”, czyli innymi słowy wprowadzają obowiązek korzystania z tzw. kas fiskalnych. Ratio legis przyświecające polskiemu prawodawcy, który ustanowił ten obowiązek, nie budzi większych wątpliwości. Wiadome jest bowiem, iż aparat skarbowy musi mieć realne możliwości kontrolowania, czy przedsiębiorcy, chcąc uniknąć zapłacenia podatku, nie zaniżają swoich dochodów z prowadzonej działalności gospodarczej. Oczywiste jest również, iż otrzymywany przez odbiorców towarów i usług paragon fiskalny może być przydatny konsumentom w dochodzeniu ich praw poprzez składanie ewentualnych reklamacji dotyczących zakupionego produktu obciążonego określonymi wadami.

Z drugiej jednak strony należy być świadomym, iż obowiązek korzystania przez przedsiębiorców z kasy fiskalnej jest ewidentną barierą w prowadzeniu działalności gospodarczej. Sam zakup kasy fiskalnej i stałe ponoszenie kosztów jej eksploatacji wiąże się bowiem dla przedsiębiorcy z wymierną stratą finansową, zaś konieczność przechowywania przez 2 lata kopii paragonów stanowi niezaprzeczalny ciężar biurokratyczny.
Polski prawodawca słusznie więc uznał, iż w przypadku gdy dochody osiągane przez przedsiębiorców są niewielkie, możliwe jest zwolnienie ich z obowiązku posiadania kasy fiskalnej. Z tego też powodu minister finansów otrzymał upoważnienie do zwolnienia określonych grup podatników z wymogu korzystania z kasy rejestrującej. Wydaje się, iż kluczowe znaczenie dla ministra finansów ustalającego krąg podmiotów uprawnionych do uzyskania zwolnienia z obowiązku prowadzenia ewidencji przy użyciu kas fiskalnych powinna mieć zasada proporcjonalności.
Minister finansów powinien więc rozważyć, w jakich przypadkach suma korzyści, jakie osiągnie państwo w związku z nałożeniem obowiązku posiadania przez przedsiębiorców kasy fiskalnej, będzie przewyższać możliwe ryzyka i straty ponoszone przez podatników. Warto w tym kontekście przypomnieć, iż kierowanie się zasadą proporcjonalności przy wydawaniu przepisów wprowadzających określone obciążenia ograniczające aktywność obywateli wynika bezpośrednio z konstytucji.

Jak stwierdziłem wyżej, obowiązek korzystania z kasy fiskalnej z punktu widzenia przedsiębiorcy wiąże się z obciążeniami natury biurokratycznej i finansowej, nie przynosząc mu w zamian żadnych korzyści. Jest to więc oczywiste ograniczenie konstytucyjnie gwarantowanej wolności działalności gospodarczej. Takie ograniczenie - zgodnie z np. art. 31 ust. 3 konstytucji - jest oczywiście dopuszczalne, niemniej jednak jednym z warunków koniecznych do jego wprowadzenia jest spełnienie wymogu proporcjonalności.
Dlatego też w np. w art. 111 ust. 8 ustawy o VAT przewidziano, iż minister właściwy do spraw finansów może w drodze rozporządzenia zwolnić określone grupy podatników z obowiązku posiadania kasy fiskalnej. W wydanym na podstawie tej delegacji ustawowej rozporządzeniu ministra finansów z dnia 29 listopada 2012 r. w sprawie zwolnień z obowiązku prowadzenia ewidencji przy zastosowaniu kas rejestrujących uznano, iż podstawą uzyskania wyłączenia od nakazu używania kasy fiskalnej może być niska kwota obrotu realizowanego w działalności handlowej. Słusznie założono, iż jeżeli przedsiębiorca sprzedaje w ciągu roku towary o relatywnie niewielkiej łącznej wartości, to nakładanie na niego obowiązku posiadania kasy fiskalnej byłoby nadmiernym ciężarem, wyraźnie naruszającym zasadę proporcjonalności. O ile bowiem nie ulega wątpliwości, iż w wielkich sieciach handlowych muszą być zainstalowane kasy fiskalne, o tyle wymaganie zakupu kasy rejestrującej od sprzedawcy obwarzanków czy zniczy na cmentarzu w oczywisty sposób mija się z celem.

Należy więc uznać, iż niska wartość obrotu osiąganego przy sprzedaży towarów na rzecz osób fizycznych powinna stanowić przesłankę do uzyskania zwolnienia z obowiązku korzystania z kasy fiskalnej. Taką potrzebę dostrzega również Ministerstwo Finansów, o czym świadczy fakt, iż w kolejnych wydawanych rozporządzeniach zwalnia się przedsiębiorców osiągających niewielkie obroty z wymogu zakupu kasy rejestrującej.

O ile jednak ministerstwo właściwie diagnozuje istnienie potrzeby zwolnienia podatników osiągających niewielki obrót z obowiązku korzystania z kasy fiskalnej, o tyle sam próg kwoty obrotu uprawniającej do uzyskania wspomnianego zwolnienia został określony w rozporządzeniu na zbyt niskim poziomie. Wskazano bowiem, iż jedynie przedsiębiorcy osiągający obrót poniżej 20 tys. zł rocznie (czyli 1,6 tys. zł miesięcznie) nie mają obowiązku posiadania kasy fiskalnej. Obrót tej wysokości wiąże się najczęściej z faktycznym miesięcznym dochodem rzędu maksymalnie kilkuset złotych. Dla osoby o tak niskich dochodach zakup kasy fiskalnej (wartej na ogół ok. 1500 zł) jest nadzwyczaj dużym wydatkiem. Wprawdzie państwo co do zasady refunduje koszty związane z zakupem kasy fiskalnej, jednak czyni to tylko do kwoty 700 zł. Innym obciążeniem dla drobnych przedsiębiorców (np. dla sprzedawców na placu targowym) jest także konieczność podłączenia kasy fiskalnej do źródła zasilania, co nie zawsze jest możliwe.

Wydaje się więc, iż kwota obrotu uprawniająca do uzyskania zwolnienia z wymogu posiadania kasy fiskalnej powinna być określona na takim poziomie, by obowiązek zakupu kasy rejestrującej nie dotyczył najdrobniejszych przedsiębiorców. Warto w tym kontekście przypomnieć, że we wcześniejszym rozporządzeniu wydanym przez ministra finansów 26 lipca 2010 r. (które obowiązywało do końca 2012 r.) ustalono, iż przedsiębiorcy osiągający obroty poniżej 40 tys. zł powinni być zwolnieni z obowiązku posiadania kasy fiskalnej.

Zasadne jest więc pytanie o to, co takiego zmieniło się między 2010 a 2012 r., że zdecydowano się zaostrzyć kryteria odnoszące się do obowiązku używania kasy fiskalnej. Dlaczego w 2010 r. ministerstwo uznało, iż przedsiębiorca osiągający obroty rzędu 30 czy 40tys. zł nie musi posiadać kasy rejestrującej, a już w 2012 r. stwierdzono, że taki przedsiębiorca jednak powinien dokonać zakupu kasy fiskalnej?
Te właśnie pytania zadałem blisko rok temu w trakcie sejmowej debaty reprezentującemu rząd przedstawicielowi Ministerstwa Finansów (tj. ministrowi Maciejowi Grabowskiemu), jednakże nie uzyskałem na nie żadnej odpowiedzi. Debata, o której mowa, dotyczyła projektu ustawy o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług złożonego przez grupę posłów, którą reprezentowałem jako wnioskodawca. W zgłaszanym projekcie zmian legislacyjnych proponowano, aby z mocy samej ustawy przyznane zostało zwolnienie z obowiązku używania kas fiskalnych przez podatników, u których kwota obrotu realizowanego na rzecz osób nieprowadzących działalności gospodarczej oraz rolników ryczałtowych w poprzednim roku podatkowym nie przekroczyła kwoty równej dwunastokrotności przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw w III kwartale poprzedniego roku podatkowego. Tym samym zwolnienie określonej grupy podatników z obowiązku prowadzenia ewidencji przy pomocy kasy rejestrującej nie zależałoby od arbitralnej decyzji ministra finansów, ale od obiektywnego wskaźnika ekonomicznego. Gdyby proponowane w poselskim projekcie przepisy weszły w życie, to w 2014 r. zwolnieni z obowiązku posiadania kasy fiskalnej byliby przedsiębiorcy osiągający obroty nieprzekraczające 43 821 zł.

Wspomniany projekt ustawy nie spotkał się jednak z aprobatą koalicji rządowej, której przedstawiciele uznali, iż wyznaczenie kręgu podatników zwolnionych z obowiązku prowadzenia ewidencji przy pomocy kasy rejestrującej powinno być zadaniem ministra właściwego do spraw finansów, a nie ustawodawcy.
Obecne kryteria zwolnienia z wymogu stosowania kas fiskalnych, które zostały określone w przywołanym na wstępie niniejszej interpelacji rozporządzeniu z listopada 2012 r., mają w założeniu obowiązywać do końca grudnia 2014 r. Można więc z łatwością przewidzieć, iż w najbliższych tygodniach rozpoczną się prace nad nowym rozporządzeniem określającym zakres podmiotowy zwolnienia z obowiązku używania kasy rejestrującej.

Należy więc postulować, by wydając nowe rozporządzenie, uwzględnił Pan Minister, po pierwsze, zasadę proporcjonalności w nakładaniu ciężarów na podatników, a po drugie, by Ministerstwo Finansów rozważyło powrót do mniej restrykcyjnych kryteriów w zakresie możliwości uzyskania zwolnienia od wymogu stosowania kasy fiskalnej na przykład do takich, które obowiązywały w latach 2010-2012, a które w listopadzie 2012 r. zaostrzono pomimo braku przesłanek uzasadniających taką decyzję.

W związku z powyższym zwracam się do Pana Ministra z następującymi pytaniami:

Czy w Ministerstwie Finansów rozpoczęły się już prace nad przygotowaniem rozporządzenia dotyczącego zwolnień z obowiązku prowadzenia ewidencji przy zastosowaniu kas rejestrujących, jakie będą obowiązywać od 1 stycznia 2015 r.?

Czy można oczekiwać, iż w rozporządzeniu dotyczącym zakresu podmiotowego zwolnień z obowiązku stosowania kas rejestrujących kwota obrotu osiąganego przez przedsiębiorców, której przekroczenie wiąże się z koniecznością zakupu kasy fiskalnej, zostanie określona na wyższym poziomie niż obecnie i jednocześnie będzie ona powiązana z obiektywnym wskaźnikiem ekonomicznym (np. z wysokością przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia)?
Z wyrazami szacunku
Poseł Łukasz Gibała
Kraków, dnia 21 lipca 2014 r.

Odpowiedź sekretarza stanu w Ministerstwie Finansów - z upoważnienia ministra - na interpelację nr 27593 w sprawie konieczności zwiększenia kwoty obrotu uprawniającej do uzyskania zwolnienia z obowiązku prowadzenia ewidencji przy zastosowaniu kasy fiskalnej

Odpowiadając na przekazaną przy piśmie, znak: SPS-023-27593/14, z dnia 24 lipca 2014 r. interpelację pana posła Łukasza Gibały w sprawie konieczności zwiększenia kwoty obrotu uprawniającej do uzyskania zwolnienia z obowiązku prowadzenia ewidencji przy zastosowaniu kasy fiskalnej, uprzejmie informuję.
Prowadzenie ewidencji przy zastosowaniu kas rejestrujących ma charakter obowiązkowy i powszechny. Obowiązek ten został ustanowiony w drodze ustawy. Zgodnie z art. 111 ust. 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. z 2011 r. Nr 177, poz. 1054, z późn. zm.) podatnicy dokonujący sprzedaży na rzecz osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej oraz rolników ryczałtowych są obowiązani prowadzić ewidencję obrotu i kwot podatku należnego przy zastosowaniu kas rejestrujących. Zatem obowiązek ewidencjonowania przy zastosowaniu kas rejestrujących dotyczy wszystkich podatników dokonujących sprzedaży na rzecz osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej oraz rolników ryczałtowych. Minister finansów upoważniony został jedynie w tym akcie prawnym do wprowadzenia na czas określony zwolnień od ewidencjonowania przy zastosowaniu kas dla niektórych grup podatników oraz niektórych czynności.


Regulacja zawarta w rozporządzeniu ministra finansów z dnia 29 listopada 2012 r. w sprawie zwolnień z obowiązku prowadzenia ewidencji przy zastosowaniu kas rejestrujących (Dz. U. poz. 1382), polegająca na obniżeniu kwoty obrotu uprawniającego do zwolnienia z 40 000 zł do kwoty 20 000 zł, wynika z koncepcji systematycznego i stopniowego ograniczania odstępstw od docelowego rozwiązania przyjętego w ustawie o podatku od towarów i usług, jakim jest powszechny charakter prowadzenia ewidencji przy zastosowaniu kas rejestrujących przez podatników prowadzących sprzedaż na rzecz podmiotów wymienionych w art. 111 ust. 1 ustawy.


Celem wprowadzenia powszechnego obowiązku ewidencji sprzedaży przy zastosowaniu kas rejestrujących jest przede wszystkim potrzeba zapewnienia kontroli nad rzetelnością deklarowanych przez podatników wysokości obrotów. Obowiązek używania kas rejestrujących ma również znaczenie z punktu widzenia ochrony interesów ekonomicznych konsumenta.

W kontekście zgłoszonych przez pana posła uwag odnośnie do obniżenia kwoty obrotu uprawniającej do stosowania zwolnienia z obowiązku prowadzenia ewidencji przy zastosowaniu kas rejestrujących do 20 000 zł pragnę zauważyć, że w poprzednio obowiązującym rozporządzeniu ministra finansów z dnia 26 lipca 2010 r. w sprawie zwolnień z obowiązku prowadzenia ewidencji przy zastosowaniu kas rejestrujących (Dz. U. Nr 138, poz. 930) przewidziany był limit 20 000 zł dla podmiotów rozpoczynających sprzedaż na rzecz osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej oraz rolników ryczałtowych - do tej kwoty zatem obniżono w ww. rozporządzeniu ministra finansów z dnia 29 listopada 2012 r. limit dla podatników kontynuujących w danym roku realizowanie sprzedaży na rzecz ww. podmiotów. Jednocześnie za zasadne uznano, ażeby limit obrotów dla podatników rozpoczynających taką sprzedaż w trakcie roku podatkowego był proporcjonalny do okresu wykonywania tych czynności w danym roku podatkowym (podatnik rozpoczynający sprzedaż na początku roku winien mieć wyższy limit niż podatnik rozpoczynający taką sprzedaż pod koniec roku).

W tym miejscu należy jednak wyraźnie podkreślić, że wspomniany limit obrotu dotyczy sprzedaży realizowanej na rzecz osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej lub rolników ryczałtowych, zatem „globalny” obrót u podatnika (łącznie z transakcjami realizowanymi na rzecz podatników) może być dużo wyższy od ww. limitu. Jednocześnie należy zwrócić uwagę, że w katalogu zwolnień od ewidencjonowania przy zastosowaniu kas zachowano szereg szczególnych tytułów zwolnieniowych.

Odnosząc się do uwag dotyczących kosztów związanych z obowiązkiem prowadzenia ewidencji przy zastosowaniu kas rejestrujących, należy zauważyć, że ustawodawca uwzględnił powyższe niedogodności (art. 111 ust. 4 ustawy o podatku od towarów i usług) poprzez partycypowanie przez budżet państwa w kosztach zakupu kas. Zgodnie z wyżej powołanym przepisem podatnikom, którzy rozpoczną ewidencjonowanie obrotu i kwot podatku należnego w obowiązujących terminach, przysługuje prawo do odliczenia od tego podatku kwoty wydatkowanej na zakup każdej z kas rejestrujących zgłoszonych na dzień rozpoczęcia (powstania obowiązku) ewidencjonowania - w wysokości 90% jej ceny zakupu (bez podatku), nie więcej jednak niż 700 zł. W przypadku podatników, którzy wykonują wyłącznie czynności zwolnione od podatku lub są podatnikami, u których sprzedaż jest zwolniona od podatku, urząd skarbowy dokonuje zwrotu kwoty odliczenia z tytułu zakupu kasy na rachunek bankowy podatnika w banku mającym siedzibę na terytorium kraju lub na rachunek podatnika w spółdzielczej kasie oszczędnościowo-kredytowej, której jest członkiem, w terminie do 25. dnia od daty złożenia wniosku przez podatnika (art. 111 ust. 5 ww. ustawy). Pragnę również podkreślić, że rozwiązania przyjęte w ustawie o podatku od towarów i usług są wyjątkowymi preferencjami stosowanymi w krajowym systemie podatkowym, gdzie budżet państwa dofinansowuje część kosztów związanych z działalnością gospodarczą dotyczących zakupu kasy rejestrującej.

Należy również zauważyć, iż kasa rejestrująca upraszcza ewidencjonowanie obrotu. Jest ona nie tylko narzędziem służącym do prowadzenia ewidencji obrotu i kwot podatku należnego, lecz także urządzeniem spełniającym u podatnika wiele innych funkcji (np. kontrola stanu zapasów, analiza struktury sprzedaży, funkcje nadzoru osób dokonujących sprzedaży). Dodatkowo należy wskazać, że jednym z warunków technicznych, które musi spełniać każda kasa rejestrująca, jest posiadanie zasilania sieciowo-bateryjnego, sieciowo-akumulatorowego, bateryjnego lub akumulatorowego, które musi zapewnić wydruk minimum 200 paragonów fiskalnych, w czasie 48 godzin od momentu zaniku zasilania sieciowego. W sytuacji gdy podatnik nie ma możliwości podłączenia kasy do źródła zasilania, może on również stosować kasę przenośną.

Nie można więc zgodzić się z poglądem, iż stosowanie kasy rejestrującej stanowi barierę w prowadzeniu działalności gospodarczej i wiąże się jedynie z obciążeniami natury biurokratycznej i finansowej, nie przynosząc podatnikom w zamian żadnych korzyści. Wbrew temu, co wskazano w interpelacji, przepis art. 111 ust. 1 ustawy o podatku od towarów i usług nie ogranicza konstytucyjnie gwarantowanej wolności działalności gospodarczej. Przy tak przyjętym założeniu przez pana posła każdy obowiązek nałożony przez ustawodawcę na podatników, np. obowiązek prowadzenia ksiąg rachunkowych, stanowiłby ograniczenie wolności działalności gospodarczej.

W kontekście natomiast zgłoszonych w interpelacji uwag dotyczących ciężarów nałożonych na podatników w związku z koniecznością przechowywania w wymaganym okresie kopii paragonów należy zauważyć, iż przez okres przejściowy (od dnia 1 grudnia 2008 r. do dnia 31 grudnia 2012 r.) obowiązywała regulacja, zgodnie z którą skrócono okres (do dwóch lat) obowiązkowego przechowywania kopii dokumentów kasowych sporządzanych przy zastosowaniu kasy na nośniku papierowym. Wprowadzenie tej regulacji było związane z jednej strony z sygnalizowanymi przez podatników trudnościami technicznymi archiwizowania dużej liczby rolek dokumentacji paragonowej, a z drugiej strony - z wprowadzeniem nowego rozwiązania konstrukcyjnego kas, umożliwiającego archiwizowanie kopii dokumentów kasowych na informatycznych nośnikach danych. Obecnie okres przechowywania dokumentacji fiskalnej generowanej przez kasy z kopią papierową i elektroniczną wynosi, co do zasady, 5 lat. Oferta rynkowa kas rejestrujących z kopią elektroniczną jest już bowiem na tyle bogata, że podatnik, który uznałby za uciążliwy obowiązek przechowywania generowanych przez kasę kopii papierowych, może nabyć i stosować kasę z kopią elektroniczną odpowiadającą jego potrzebom.

Pragnę również stwierdzić, iż propozycja złożona przez grupę posłów, o której mowa w interpelacji, polegająca na wprowadzeniu w ustawie obligatoryjnego zwolnienia podatników w związku z osiągniętym w poprzednim roku podatkowym obrotem (nieprzekraczającym 12-krotności przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia), w mojej ocenie, nie zasługiwała na uwzględnienie. Proponowane rozwiązanie spowodowałoby trudne do zaakceptowania skutki z punktu widzenia zapewnienia funkcjonowania spójnego systemu prowadzenia ewidencji. Zaproponowana regulacja umożliwiłaby objęcie zwolnieniem części podatników wykonujących czynności, których ewidencjonowanie za pomocą kasy rejestrującej, ze względu na występujące szczególne zagrożenie nadużyć w tych obszarach, jest konieczne bez względu na osiągane obroty. Dotyczy to sprzedaży m.in. paliw silnikowych, gazu płynnego, wyrobów tytoniowych, napojów alkoholowych. Wprowadzenie przedmiotowego zwolnienia skutkowałoby również tym, że podatnik deklarujący osiągnięcie w poprzednim roku podatkowym obrotu nieprzekraczającego 12-krotności przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia byłby uprawniony do korzystania ze zwolnienia w całym następnym roku podatkowym, niezależnie od wielkości i skali prowadzonej działalności. Podatnik, który w danym roku podatkowym osiągałby znaczny, przekraczający, nawet wielokrotnie, proponowany limit obrotu, przez cały ten rok korzystałby ze zwolnienia z obowiązku prowadzenia ewidencji jedynie z tej przyczyny, że w roku poprzednim jego sprzedaż na rzecz osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej i rolników ryczałtowych nie przekroczyła tej kwoty. W ramach obecnie obowiązującego systemu przewiduje się utratę prawa do zwolnienia po upływie dwóch miesięcy następujących po miesiącu, w którym podatnik przekroczył obrót w kwocie 20 000 zł - dla podatników kontynuujących w danym roku prowadzenie działalności - lub proporcjonalną do okresu wykonywania tych czynności część tej kwoty - dla podatników rozpoczynających działalność w tym zakresie w trakcie roku podatkowego.

Pragnę również poinformować, iż projekt rozporządzenia określający zakres zwolnień z obowiązku prowadzenia ewidencji przy zastosowaniu kas rejestrujących na lata 2015-2016 został skierowany w dniu 31 lipca 2014 r. do uzgodnień oraz konsultacji publicznych. Projekt został udostępniony również w Biuletynie Informacji Publicznej na stronie Rządowego Centrum Legislacji.
W projekcie tym nie zakłada się zmiany progu obrotów uprawniającego do korzystania ze zwolnień z obowiązku stosowania kas rejestrujących. Projekt rozporządzenia przewiduje racjonalizację zwolnień oraz objęcie niektórych działalności obowiązkiem stosowania kas bez względu na osiągane obroty.

Obligatoryjne stosowanie kas objęłoby te rodzaje działalności, w których wykonuje się usługi w przeważającej części na rzecz konsumentów, często o dużej wartości, tj. m.in. usługi: prawnicze, lekarskie, dentystyczne, fryzjerskie, kosmetyczne, kosmetologiczne, gastronomiczne oraz naprawy pojazdów samochodowych.

Sekretarz stanu
Janusz Cichoń

Najnowsze artykuły